Początek eksterminacji Polaków zamieszkujących ZSRR

Nie ma jeszcze zdjęć z wydarzenia. Dodaj zdjęcie!
Osoby:
5Lista osób
Data wydarzenia:
11.08.1937
Informacje dodatkowe

Z mocy rozkazu nr 00485 ludowego komisarza spraw wewnętrznych Nikołaja Jeżowa z dnia 11 sierpnia 1937 roku rozpoczęła się eksterminacja Polaków zamieszkujących Związek Sowiecki. Czystka etniczna, o której mało się mówi.

Rozkaz przed jego wydaniem zaakceptowało Biuro Polityczne Komitetu Centralnego WKP(b) z Józefem Stalinem na czele. Dał on początek „Operacji Polskiej”, masowego mordu na Polakach. Liczba ofiar tej zbrodni ludobójstwa nie jest znana. Szacunki wahają się od ponad 111 do 140 tysięcy zamordowanych. Wiadomo, że wedle spisu powszechnego z 1926 roku 782 tysiące obywateli Związku Sowieckiego miało w paszportach adnotację „narodowość polska”.  Podczas spisu z 1939 roku ludzi takich było już tylko 626 tysięcy.

Jeżow nienawidził Polaków „Polacy muszą być kompletnie wyniszczeni” wołał na jednej z narad wewnętrznych NKWD.  Stalin miał kompleks na punkcie Polaków. Uważał, że przegrana kampania 1920 roku jest plamą na jego życiorysie.

„Bijcie, mordujcie bez rozgraniczania” instruował Jeżow czekistów. „Lepiej zbyt wielu niż za mało”.  I mordowano brutalnie, bez opamiętania. Najczęściej bez sądu, nawet bez osławionych „trojek” NKWD. Strzałem w tył głowy, często salwami w spędzony tłum, czasem po prostu kijami.          

Biurokratyczny w formie rozkaz przeraża, ale w zasadzie nie rodzi pytań. Bolszewizm zasadzał się na terrorze sianym przez masowe mordy i fizyczną eliminację całych społeczności i narodów, a więc rozkaz ludowego komisarza bezpieczeństwa państwowego zgodny jest z sowiecką logiką sprawowania władzy.

Inna sprawa z załącznikiem opatrzonym gryfem „ściśle tajne” o zaostrzonym reżymie „chronić jak szyfr”. Stanowi on uzasadnienie dla rozkazu i skierowany jest do ścisłego terenowego kierownictwa NKWD: ludowych komisarzy spraw wewnętrznych republik związkowych i naczelników zarządów NKWD republik autonomicznych, obwodów i krajów. Jeżow zostawia im do decyzji, czy zapoznają z jego treścią lokalnych naczelników wydziałów kontrwywiadu. Adresatom rozkazu, dużej klasy profesjonalistom własnej służby, Jeżow maluje obraz państwa spenetrowanego od góry do dołu przez wrogą organizację POW, organizację która już od prawie 20 lat nie istniała. Polska Organizacja Wojskowa została bowiem rozwiązana 11 listopada 1918 roku. Ludowy komisarz bezpieczeństwa państwowego wspomina wprawdzie o Oddziale II polskiego Sztabu Głównego, ale jak stwierdza w pierwszym zdaniu rozkazu, celem operacji jest pełna likwidacja „lokalnych organizacji POW, a przede wszystkim jej kadry dywersyjno-szpiegowskiej i powstańczej”. Niewiedza? Błąd? Przenośnia wynikająca z przyzwyczajenia, tak jak „czekistami” nazywano zwyczajowo funkcjonariuszy KGB?

Zastanawiająca jest prezentowana przez Jeżowa głębia penetracji sowieckiego państwa przez polski wywiad w drugiej połowie lat 1930-tych. Spenetrowana jest partia, gospodarka, przemysł zbrojeniowy, siły zbrojne, służby - wojskowy Razwiedupr oraz NKWD, transport, rolnictwo, itd. Wszędzie są polscy szpiedzy, dywersanci i sabotażyści Gdyby nawet jedna trzecia twierdzeń Jeżowa była prawdziwa, to Związek Sowiecki nie miałby przed polską „Dwójką” żadnych tajemnic. Tymczasem Oddział II wiedział wprawdzie wiele, ale właśnie w połowie lat 1930-tych w dokumentach polskiego wywiadu nie brakuje wiadomości o wyjątkowych trudnościach w uzyskiwaniu materiału wywiadowczego z terenów Związku Sowieckiego.

Ponadto, gdyby przyjąć treść załącznika za niewzruszoną prawdę, to agentami polskiego wywiadu byliby: „żelazny” Feliks Dzierżyński kierujący WCzK oraz Artur Artuzow, w latach 1920-tych szef kontrwywiadu WCzK, potem szef Wydziału Zagranicznego OGPU, natomiast w latach 1930-tych zastępca szefa wywiadu wojskowego Razwiedupr (późniejszy GRU). Obaj bowiem werbowali, awansowali, protegowali i osłaniali członków POW, którzy - jak zapewniał Jeżow - skutecznie i głęboko spenetrowali Związek Sowiecki dla polskiego Oddziału II. Dzierżyński przyjął nawet do WCzK siostrzeńca, który – jak wynika z załącznika - okazał się współpracownikiem polskiego wywiadu. W rosyjskiej publicystyce historycznej pojawiają się obecnie głosy zarzucające Dzierżyńskiemu popieranie polskiej „jaczejki” wewnątrz WCzK oraz chronienie katolików przed represjami, co tłumaczy się jego głęboką wiarą w latach wczesnej młodości, zanim nie zapoznał się z ideologią i doktryną socjalizmu. Jednakże od takich uwag do zarzutu agentury droga daleka.

Jak się wydaje, w nazwiskach wymienionych w załączniku tkwi klucz do jego zrozumienia. Wielu aresztowanych i rozstrzelanych z mocy rozkazu nr 00 485 (a nawet aresztowanych już wcześniej), to ludzie zwerbowani dawno temu do pracy w WCzK lub osoby współpracujące ze służbami, bez względu na ich nazwy, w różnych okresach od rewolucji po objęcie NKWD przez Jeżowa.

Nikołaj Jeżow był bardzo sprytnym i sprawnym aparatczykiem, ale zrobił karierę na zewnątrz NKWD, w partii. We wrześniu 1936 roku przyszedł kierować „czekistami” z sekretariatu Komitetu Centralnego WKP(b). Od czasu zbudowania struktury WCzK przez Dzierżyńskiego był to pierwszy przypadek, aby służbę objął nie profesjonalny „czekista”, ale aparatczyk partyjny, choćby nawet był sekretarzem KC. Opór wewnątrz NKWD był więc niemały, zwłaszcza, że Jeżow narzucił „atmosferę partyjną” w siedzibie na Łubiance i zaczął przyjmować do NKWD znanych sobie ludzi z personelu szkół partyjnych WKP(b). Dla nowo przyjmowanych funkcjonariuszy musiał zrobić wakaty na kierowniczych stanowiskach. Szybko i bez dopuszczenia do scementowania się korytarzowej opozycji. Nic się do tego lepiej nie nadawało jak ogólnie znany wróg, który spenetrował wnętrze organizacji i państwa. W ponieważ wrogiem tym – jak ponoć wykryto - był wywiad zwycięzcy w niedawnej wojnie, to fizyczna likwidacja jego utajonych funkcjonariuszy, agentury aktywnej i potencjalnej oraz społecznego zaplecza była ze wszech miar uzasadniona. Kombinacja taka była zgodna z bolszewicką logiką, a supertajny załącznik wskazywał doświadczonym komisarzom i naczelnikom, że przyszedł czas walki młodego NKWD ze starą WCzK. Wyznaczał rzeczywisty cel, „jaczejkę Dzierżyńskiego”, oraz określał szeroki zakres czystki, który pozwalał na wyładowanie frustracji spowodowanych przegraną w wojnie z Polską w 1920 roku.

Rozkaz jest dokumentem mało znanym. Publikowany był zazwyczaj we fragmentach. Jest to jednak dokument tej wagi, że chyba warto, aby był szerzej dostępny. Stąd zdecydowałem się na niniejszą publikację w odcinkach wraz z przypisami identyfikującymi ludzi, miejsca, instytucje, itp.

Źródło: Rafał Brzeski niepoprawni.pl

 

List przewodni do rozkazu Jeżowa Nr. 00485 z dnia 11.08.1937

 

                                                                                                          Ściśle tajne

Przesyłamy razem z niniejszym rozkazem tajny dokument o faszystowsko-powstańczej, szpiegowskiej, dywersyjnej, defetystycznej i terrorystycznej działalności wywiadu polskiego w ZSRR, a także materiały śledztwa w sprawie POW,[1] które ujawniają obraz długoletniej i stosunkowo bezkarnej dywersyjno-szpiegowskiej roboty wywiadu polskiego na terytorium Związku [Radzieckiego].

Z materiałów tych widać, że wywrotowa działalność wywiadu polskiego prowadzona była i nadal jest prowadzona, że bezkarność tej działalności można objaśnić jedynie złą pracą organów Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego i beztroską czekistów.

Nawet teraz praca nad likwidacją w terenie polskich grup dywersyjno-szpiegowskich i organizacji POW nie rozwinęła się w pełni. Tempo i skala śledztwa są skrajnie małe. Podstawowe kontyngenty wywiadu polskiego uniknęły nawet ewidencji operacyjnej (z ogólnej masy zbiegów z Polski, liczącej około 15 tys. ludzi, zarejestrowano w całym Związku tylko 9 tys. osób). W zachodniej Syberii ze znajdujących się na jej terytorium ok. 5 tys. zbiegów zarejestrowano nie więcej niż 1 tys. ludzi. Taka sama sytuacja jest z ewidencją emigrantów politycznych z Polski. Co się tyczy roboty agenturalnej, to jej prawie zupełnie brak. Co więcej, istniejąca agentura, z zasady jest podwójna, podstawiona przez polski wywiad.

Nie dość zdecydowana likwidacja kadr wywiadu polskiego jest tym bardziej niebezpieczna, kiedy zostało rozbite moskiewskie centrum POW, aresztowano wielu najaktywniejszych jego członków. Wywiad polski, przewidując nieuchronność dalszych swoich wpadek, próbuje uruchomić, a w poszczegółnych wypadkach już uruchamia, swą siatkę dywersyjną w gospodarce narodowej ZSRR, a przede wszystkim w obiektach o charakterze obronnym.

W związku z tym podstawowym zadaniem organów GZBP w chwili obecnej jest rozbicie antyradzieckiej działalności wywiadu polskiego i pełna likwidacja niedotkniętych dotąd szerokich dywersyjno-powstańczych dołów POW i podstawowych kontyngentów ludzkich wywiadu polskiego w ZSRR.

Tekst za: A. Sudopłatow, Tajnaja żyzń gienierała Sudopłatowa, t.1, Moskwa 1998.

Przekład z ros.: Aleksander Kochański, Polityka i Społeczeństwo, 5/2008

Brak powiązanych wydarzeń

Brak miejsc przypisany

    Osoby

    Osoba Data ur. Data śm. Język
    1Ławrientij BeriaŁawrientij Beria29.03.189923.12.1953de, ee, en, fr, lt, lv, pl, ru, ua
    2Nikołaj JeżowNikołaj Jeżow01.05.189504.02.1940lv, pl, ru
    3Лазарь КагановичЛазарь Каганович22.11.189325.07.1991ru
    4Wiaczesław MołotowWiaczesław Mołotow09.03.189008.11.1986de, en, fr, lt, lv, pl, ru
    5Józef StalinJózef Stalin18.12.187805.03.1953de, en, fr, lt, lv, pl, ru
    Tagi